شیفت دوم است و حوالی نیمهشب. رول کاغذ روزنامه داخل دستگاه قرار گرفته و اپراتور منتظر تأیید نهایی است تا فرمان چاپ را صادر کند. رنگها چک شده، ناظر تأیید میکند، دستگاه روشن و چاپ آغاز میشود. پس از چند دقیقه محصول نهایی به گیرههای مخصوص آویزان شده و روی ریلها به سمت واحد بستهبندی به حرکت درمیآید. صحبت از یک چاپخانه است و پخت و پزِ محصولی به نام روزنامه یومیه؛ جایی که بیش از ۴۰ نفر در دو شیفت یک سازمان، فعالیت مداوم ۱۸ساعته پای دستگاههای مختلف چاپ دارند تا خروجی یک کارخانه تولید محتوا به نام «روزنامه قدس» نیمهشب در باکس روزنامه خانهها یا ادارهها و صبحِ علیالطلوع روی میز و در دستان روزنامهخوان و آدم اهل مطالعه باشد.
وقتی محتوای خبری و تحلیلی در تحریریه تولید شد، ویراستاری، ویرایشش میکند و مدل جانماییاش در صفحه، توسط صفحهآرایی طراحی میشود و پس از اینکه تولید محتوا فرایند ویژه خودش را در واحد تحریریه به لحاظ بررسی و کنترل و تأییدات مورد نظر طی کرد، سپس نوبت ارسال فایل به چاپخانه فرا میرسد. در چاپخانه دو مدل چاپ انجام میشود؛ «شیت» و «رول». چاپ رول شیوهای است که سالها بخش مهمی از تولید روزنامه و نشریات را بر عهده داشته و چاپ شیت نیز در حال حاضر به برخی از نشریات و انواع محصولات چاپی مانند کتاب، مجله، پوستر و... اختصاص دارد. به بهانه گرامیداشت روز ملی چاپ به سراغ جمعی از افراد فنی و در واقع هنرمند حوزه چاپ در روزنامه قدس میرویم تا گوشهای از دغدغههای این حوزه را بشنویم.
۹۰درصد کاغذ مصرفی در بازار وارداتی است
فرایند چاپ در یک چاپخانه بزرگ؛ شبیه قدس تنها به چاپ روزنامه یومیه ختم نمیشود و در حقیقت، با بخشی با عنوان سفارشات، ردیفهای مختلفی از سفارشگیری محصول آغاز میشود.
مسئول سفارشات چاپ چاپخانه قدس از بازاری میگوید که قیمتها در آن دیگر حتی در فاصله چند روز هم قابل پیشبینی نیست. به گفته رضا عظیمی، قیمت مواد اولیه در حال حاضر نسبت به شهریور سال گذشته در مواردی ۵ تا ۶ برابر شده و اجرت و خدمات نیز حدود سه برابر افزایش یافته است. با وجود اینکه از حاشیه سود خود با هدف حفظ مشتریان و بهویژه حمایت از نشریات کم کردند، باز هم قیمت مواد اولیه تأثیر خودش را دارد.
او میگوید: شرایط به اندازهای ناپایدار است که گاهی مقایسه قیمت امروز با چند هفته پیش هم نشاندهنده افزایش قابل توجه هزینههاست. نمونهاش کاغذ تحریر ۷۰ که کاغذ پرمصرفی برای نشریات و دفاتر است، دو هفته پیش از حدود ۶میلیون تومان به ۸میلیون تومان رسیده در حالی که شهریور پارسال یکمیلیون و ۷۰۰هزار تومان بود. کاغذ گلاسه نیز افزایش ۵ تا ۶ برابری داشته و این افزایش هزینهها به طور مستقیم به سفارشها هم سرایت کرده و منجر شده برخی از مشتریان تیراژ خود را کاهش داده و بعضی پروژهها نیز کنار گذاشته شوند و تا زمانی که ثباتی در بازار برقرار نشود، وضعیت به همین شکل خواهد بود.
مسئول سفارشات چاپ چاپخانه قدس با اشاره به وضعیت کاغذ موجود در بازار نیز ادامه میدهد: حدود ۸۰ تا ۹۰درصد کاغذهای موجود در بازار و مورد مصرف چاپخانهها کاغذهایی است که از چین، اندونزی و روسیه به صورت آزاد و بدون ارز وارد میشود که در شرایط کنونی کشور، بخش زیادی از افزایش قیمتها نیز به همین دلیل است. کاغذهای مشابه ایرانی هم وجود دارد؛ ولی به دلیل کیفیت ضعیفتر کمتر استفاده میشود.
وقتی هنر چاپ از صفحه نمایش بیرون میآید
پس از ثبت سفارش، شیوه و نوع تولید محصول در فیلد مسئول تولید قرار میگیرد. در این بخش از زنجیره تولید، بحث فقط بر سر ماشین و کاغذ نیست. مهدی فخّار شاکری معتقد است آنچه در چاپخانه اتفاق میافتد، مرحله نهایی یک فرایند هنری است.
او چاپ را ظهور و فیزیکی کردن آنچه در صفحه نمایش دیده میشود، میداند؛ یعنی لحظهای که یک طراحی دیجیتال، تصویر یا گرافیک از صفحه نمایش جدا شده و رنگها و جزئیات آن به چیزی قابل لمس در دستان ما تبدیل میشود.
به گفته مسئول تولید چاپخانه قدس مشکل زمانی آغاز میشود که طراحی و چاپ از یکدیگر فاصله بگیرند. ممکن است یک فایل روی مانیتور بسیار زیبا باشد؛ اما اگر طراح شناخت کافی از فن چاپ نداشته باشد، رنگ و جزئیات در خروجی نهایی تغییر کند.
فخّار شاکری تأکید میکند: چاپ تنها اجرای یک فایل نیست؛ بلکه دانش و مهارتی است که براساس آن، چاپچی و اپراتور چاپ باید بتواند آنچه در صفحه نمایش دیده میشود را به خوبی روی کاغذ به ظهور برساند.
او در ادامه توضیح میدهد که چاپ رول در گذشته کاربردهای گستردهتری داشته و برای محصولاتی مانند فیش پرینت ادارههای مختلف و قبضهای آب، برق، گاز و مخابرات نیز استفاده میشده؛ اما با تغییر الگوی مصرف و حذف بسیاری از این محصولات، حجم کار این بخش هم کاهش یافته است.
مسئول تولید چاپخانه قدس میگوید: دستگاههایی که زمانی تا ۱۸ ساعت در روز کار میکردند، امروز گاهی تنها دو ساعت فعالاند و بخش قابل توجهی از همین زمان نیز صرف راهاندازی دستگاه میشود.
حذف ناآگاهانه رشته چاپ از دانشگاهها
به گفته فخّار شاکری، خود عملیات چاپ ممکن است تنها حدود ۲۰دقیقه طول بکشد. کاهش تیراژ مطبوعات در یک دهه گذشته، بخش مهمی از این تغییر را رقم زده و برخی نشریات به کسری از تیراژ گذشته خود رسیدهاند و اگر آگهیهای تکلیفی و تغییر رویکرد روزنامهها از انتشار اخبار به ارائه تحلیل اخبار و محتوا نباشد، میتوان گفت روزنامه دیگر چاپ فیزیکی نخواهد داشت.
با این حال او معتقد است اگرچه آینده چاپ در حوزه چاپ رول مطبوعات چندان روشن نیست؛ اما چاپ شیت مطبوعات و بازار محصولاتی مانند بستهبندی، کتاب، پوستر، بروشور، کاتالوگ، بلیت، جعبه و دیگر اقلام چاپی همچنان پابرجاست.
مسئول تولید چاپخانه قدس در بخش دیگری از صحبتهایش از فاصله میان آموزشها و نیاز واقعی چاپخانهها گفته و هشدار میدهد: با بازنشستگی نیروهای باسابقه، جایگزین کردن آنها ساده نخواهد بود. در حال حاضر به دلایلی نامعلوم، رشته چاپ که به حوزه چاپ شیت اختصاص داشت، از دانشگاهها حذف شده و فعال و متخصص حوزه چاپ که خروجی یک رشته دانشگاهی باشد، در آینده نخواهیم داشت و این مسئله به زودی گریبان صنعت چاپ ایران را خواهد گرفت و ما را از دنیا عقب خواهد انداخت.
همه توان خود را برای رضایت مشتری میگذاریم
وقتی مسئول تولید، سفارش را در اختیار سرپرست چاپ قرار میدهد، کار تولید از وضعیت فایلی و مانیتورینگ به سمت محصول نهایی نزدیکتر میشود و کمکم رنگ و بوی چاپ و مرکب میگیرد.
سرپرست چاپ شیت چاپخانه قدس در این باره توضیح میدهد: ابتدا اطلاعات نوع سفارش و میزان حساسیت آن بررسی شده و در صورت نیاز، ناظر برای کنترل کار در نظر گرفته میشود. پس از آن، زمان چاپ مشخص و مقدمات کار؛ از کاغذ و پلیت تا دیگر ملزومات، آماده میشود و در این مسیر، همهچیز باید دقیق و هماهنگ پیش برود.
سید حسن نیکنام ادامه میدهد: ما همه تلاشمان این است کار را به گونهای انجام دهیم که رضایت مشتری را بدست بیاوریم. به همین دلیل گاهی بیشتر از توان خود نیز مایه میگذاریم و بارها شده کاری که همکاران دیگر نتوانستند انجام دهند، ما انجام دادیم. دو شیفت کاری داریم و بسته به نوع حساسیت کار، فعالیتهای ما در این دو شیفت تقسیمبندی میشود.
به گفته وی، در بازار کنونی برخی از مواد اولیه مورد نیاز از جمله پلیت، کاغذ و مرکب به سختی پیدا میشود و همین مسئله مشکلساز است. همین کمبودها یا خرابی ناگهانی یک دستگاه میتواند زمانبندی کل کار را به هم بزند؛ مشکلی که در زمانهای پیک کاری مانند انتخابات و شبهای عید اهمیت بیشتری پیدا میکند. به همین دلیل تیم چاپ باید همیشه در حالت آمادهباش باشد و با بروز هر مشکل، سریع وارد عمل شود.
سرپرست چاپ شیت چاپخانه قدس معتقد است این شغل جزو مشاغل سخت و زیانآور است و حکم افرادی که در چاپخانه، اپراتور چاپ باشند، شامل سختی کار میشود. نکته قابل توجه اینکه کارکنان این بخش در حال حاضر بسیار کمیاب هستند و ما باید حواسمان به نیروهایی که خودمان با همکاری سازمان پرورش دادهایم، باشد تا خدایی نکرده به دلیل نداشتن قرارداد، این نیروهای متخصص را از دست ندهیم.
فرایندی ۱۸ ساعته
مسئول فنی و چاپ چاپخانه قدس، فرایند چاپ روزنامه را از لحظه ورود کارکنان به شیفت دوم در ساعت ۱۹ روایت میکند؛ زمانی که ابتدا دستگاههای چاپ، سرویسهای اولیه و آمادهسازی شده، سیلندرها و لاستیکها مورد بررسی قرار میگیرند و مسیر عبور کاغذ کنترل میشود و منتظر میمانند تا فایلها از واحد تحریریه تحویل واحد لیتوگرافی شود.
به گفته سید روحالله مظلومزاده، در واحد لیتوگرافی تمام فایلهای روزنامه؛ از کنترل سایز فایل تا فرمت عکسها بررسی میشود و در صورت تأیید، چیدمان صورت گرفته و خروجی زینک از دستگاه پلیتستر تهیه میشود. پس از آن زینکهای روزنامه که ۳۲ عدد زینک برای ۱۶ صفحه است، روی دستگاه چاپ بسته و از اتاق کنترل چاپ رول، تمامی مراحل تنظیم رنگها، فرایند ریجستر و دیگر موارد با فایل نهایی چک و تنظیم میشود.
او میگوید: هر مرحله به دقت و توجه خاصی نیاز دارد. فرایند چاپ؛ به ویژه چاپ روزنامه نیازمند دقت همراه با سرعت عمل بالاست. همین دقت است که در نهایت نسخه چاپی با کیفیت را شکل میدهد. پس از مرحله چاپ، روزنامه راهی واحد فراگ و بستهبندی میشود و در صورت نیاز، عملیات تکمیلیِ لایهزنی و تسمهکشی روی آن انجام میگیرد و وارد فرایند توزیع میشود. توزیع روزنامه نیز پس از پایان چاپ شروع و معمولاً چهار تا پنج ساعت طول میکشد.
یک شبانهروز هماهنگی
چاپخانه یک روزنامه یومیه، امروز میان دو واقعیت ایستاده است؛ از یک سو مطبوعات با کاهش تیراژ و رقابت رسانههای دیجیتال مواجهاند و از سوی دیگر، محصولات مختلف چاپی که نیاز روز بازار بوده، رونقش همیشگی است و در عین حال هیچکدام حذفشدنی نیست.
در این میان، افزایش قیمت مواد اولیه و کمبود نیروی متخصص دانشگاهی میتواند آینده این صنعت را کمی پیچیده کند.
با این همه، دستگاهها هنوز کار کرده و کاغذ رول و شیت در کنار هم کماکان در مسیر خود حرکت میکنند، رنگها تنظیم میشوند و نسخههای تازه از ماشین بیرون میآیند. چند ساعت دیگر که شهر بیدار شود، پخت و پزِ شب گذشته چاپخانه، در دستان روزنامهچی و روزنامهخوان است؛ محصولی که در پشت ظاهر سادهاش، یک شبانهروز کامل کار و هماهنگی میان تحریریه، چاپخانه و توزیع پنهان است.
نظر شما